آب و هواشناسی Climatology
آب و هواشناسی- اقلیم ایران - تغییر اقلیم - اوزون - مطالب جالب و مفید - سخن بزرگان
۱۳٩٠/٢/٢٩ :: ۸:٥٠ ‎ب.ظ ::  نويسنده : سعید براتی

چرخند

یک چرخند یا سیکلون، منطقه ای است از هوای کم فشار و تقریبا دایره ای شکل که قطر آن ممکن است به صدها کیلومتر برسد. این منطقه از هوا در نیمکره شمالی در خلاف جهت عقربه های ساعت و در نیمکره جنوبی در جهت حرکت عقربه های ساعت در چرخش می باشد؛ در چنین ناحیه ای کمترین مقدار فشار جوی در مرکز بوده و در امتداد شعاع و به طرف خارج از مرکز مقدار فشار افزایش می یابد؛ در واقع سیکلون یک مرکز کم فشار است.

واچرخند

مناطق پرفشار، مدور و غیرمنظم را که جهت حرکت آنها در جهت حرکت عقربه های ساعت است، واچرخند یا آنتی سیکلون می نامند. از آنجا که جهت حرکت باد در آنتی سیکلون ها بر خلاف جهت حرکت باد در سیکلون ها می باشد بنابراین به آن حرکت، واچرخندی و چنین سیستمی را سیستم واچرخندی می گویند.


چرخند

یک چرخند یا سیکلون، منطقه ای است از هوای کم فشار و تقریبا دایره ای شکل که قطر آن ممکن است به صدها کیلومتر برسد. این منطقه از هوا در نیمکره شمالی در خلاف جهت عقربه های ساعت و در نیمکره جنوبی در جهت حرکت عقربه های ساعت در چرخش می باشد؛ در چنین ناحیه ای کمترین مقدار فشار جوی در مرکز بوده و در امتداد شعاع و به طرف خارج از مرکز مقدار فشار افزایش می یابد؛ در واقع سیکلون یک مرکز کم فشار است. 

چرخندها سامانه­های همدیدی هستند که در آنها فشار هوا کم،جریان هوا صعودی و جهت وزش باد (در نیمکره شمالی) پادساعتگرد است. به دلیل حرکات عمودی هوا در چرخندها امکان پیدایش ابر،بارش و حتی طوفان تندری فراهم می­شود.(مسعودیان،1387)

 

چرخندهای منطقه برون حاره ساختمان مشخص و یکسانی دارند که عمدتاً شامل جبهه های سرد و گرم و دو توده هوایی متفاوت است. بیشتر ناپایداریهای منطقه برون حاره بوسیله این چرخندها اتفاق می­افتد.(علیجانی،1385)

هرچند باد تحت تاثیر گرادیان فشار (اختلاف فشار بین دو مرکز فشار) به جریان می افتد اما در سیکلون، جریان هوا تحت تاثیر نیروی اصطکاک، کوریولیس و نیروی گریز از مرکز به جای اینکه به طور مستقیم به سمت مرکز کم فشار باشد در امتداد خطوط هم فشار می وزد و با جهت گرادیان فشار زاویه نسبتا بزرگی می سازد.

در نیمکره شمالی به حرکت پادساعتگرد، گردش چرخندی (
Cyclonic Circulation) گفته می شود نکته قابل توجه اینکه چرخند بر خلاف آنچه از نامش تداعی میشود هیچ توفان مخرب و خطرناکی را ایجاد نمی کند بلکه تنها یکی از الگوهای متعارف آب و هوایی عرض های میانی است. گرچه گرادیان های شدید فشار در مناطق کم فشار عرض های میانی، وزش بادهای شدیدی را یه دنبال می آورد؛ اما این بادها را نباید با توفندها و یا چرخند های حاره ای یکی دانست.

چرخندزائی (پیدایش و رشد چرخند) زمانی رخ می­دهد که فشار هوا کاهش و حرکات صعودی و تاوایی افزایش می­یابد. در شرایط زیر فرایند چرخندزائی شدت می­یابد :

-  شیو افقی دما شدید باشد.(کژفشاری شدید)

- پایداری ایستا ضعیف باشد.(افتاهنگ محیطی از افتاهنگ استاندارد شدیدتر باشد)

-  چرخند در عرض میانه و بالا قرار داشته باشد.(چون با افزایش عرض جغرافیایی تاوایی بزرگتر می­شود)

- رطوبت هوا زیاد باشد.(چون در هنگام چگالش مقدار زیادی گرمای نهان آزاد می­شود و پایداری ایستا را تضعیف می­کند)

- رودباد دارای امواج بلند باشد.(اگر در شرق یک چرخند سطحی یک فراز بالائی و در غرب آن یک فرود بالائی قرار گیرد واگرائی بالائی تقویت می­شود و حرکات صعودی قوت می­گیرد)

- چرخندزائی روی دامنه­های شرقی بادپناهی محتمل است.(مسعودیان، 1387)

واچرخند

مناطق پرفشار، مدور و غیرمنظم را که جهت حرکت آنها در جهت حرکت عقربه های ساعت است، واچرخند یا آنتی سیکلون می نامند.

از آنجا که جهت حرکت باد در آنتی سیکلون ها بر خلاف جهت حرکت باد در سیکلون ها می باشد بنابراین به آن حرکت، واچرخندی و چنین سیستمی را سیستم واچرخندی می گویند.

آنتی سیکلون ها در شرایط هوا و اقلیم نقش بسیار مهمی دارند. از نظر دینامیک، آنتی سیکلون ها از بسیاری جهات شبیه سیکلون ها هستند. در واقع می توان گفت آنتی سیکلون ها مراکز پرفشار بوده و حرکت هوا در آنها از مرکز به اطراف و از بالا به پایین بوده و در نیمکره شمالی گردش هوا در آن در جهت حرکت عقربه های ساعت و در نیمکره جنوبی بر خلاف جهت حرکت عقربه های ساعت میباشد.

همانطور که فعالیتهای چرخندی توام با ایجاد بادهای نسبتا قوی می باشند، واچرخندهای قوی نیز با جریان های هوای سرد و چگالی که از قطب به طرف عرض های جغرافیایی پایین حرکت می کنند، به راه می افتند و بادهای قوی را در این مدارها ایجاد می کند که به آن باد شمالی (
Norther) گفته می شود.

 



موضوع مطلب :




موضوعات
پيوندها
RSS Feed